Leki na nerwicę nowej generacji

Skąd wzięło się określenie nowa generacja

Przez większość drugiej połowy XX wieku lekiem pierwszego wyboru przy lęku były benzodiazepiny. Działały szybko i skutecznie, ale po kilku tygodniach regularnego przyjmowania pojawiał się problem tolerancji i uzależnienia, a odstawienie bywało trudniejsze niż sam lęk, od którego się zaczęło.

Leki, które przejęły to miejsce, nie działają natychmiast. Za to można je przyjmować miesiącami, a przerwanie leczenia nie prowadzi do uzależnienia w tym samym rozumieniu. Właśnie ta różnica kryje się pod hasłem nowa generacja - chodzi o inny profil bezpieczeństwa, nie o większą siłę działania.

Które substancje mieszczą się w tym pojęciu

Poniżej substancje, które w polskiej praktyce najczęściej trafiają do tej szuflady, wraz z danymi z Rejestru Produktów Leczniczych. Wszystkie mają kategorię Rp, więc apteka wyda je wyłącznie na receptę.

Nazwy handlowe, postać, moc i kategoria wydawania pochodzą z Rejestru Produktów Leczniczych. Lista przykładów nie jest kompletna - dla części tych substancji zarejestrowanych jest kilkanaście albo kilkadziesiąt preparatów o różnych nazwach. Szczegółowo omawiamy dwa z nich: buspiron oraz paroksetynę.

Czym różnią się od starszych leków

Różnica zaczyna się od roli w leczeniu. Benzodiazepina jest lekiem doraźnym: działa w ciągu kilkudziesięciu minut i tyle samo trwa jej wpływ na lęk. Leki nowszych grup buduje się tygodniami, a ich zadaniem jest obniżenie bazowego poziomu lęku, nie przerwanie pojedynczego napadu.

Inny jest też zakres zastosowania. SSRI i SNRI działają zarówno na lęk, jak i na obniżony nastrój, co ma znaczenie, bo zaburzenia lękowe i depresja bardzo często występują razem. Buspiron pozostaje lekiem wyłącznie przeciwlękowym, a pregabalina bywa stosowana wtedy, gdy dominują objawy z ciała i napięcie mięśniowe.

W codziennym życiu liczy się jeszcze wpływ na sprawność psychomotoryczną. SSRI, SNRI i buspiron rzadziej upośledzają ją w stopniu, który wyklucza prowadzenie pojazdów, choć nie znaczy to, że problem nie istnieje. Wyjątkiem w tym zestawieniu jest pregabalina, przy której senność i zawroty głowy należą do typowych objawów, więc kwestię jazdy trzeba omówić z lekarzem osobno. Piszemy o tym na stronie o lekach na nerwicę a prowadzeniu auta.

Profil działań niepożądanych

Początek leczenia bywa trudniejszy niż stan sprzed pierwszej tabletki. Przy SSRI i SNRI typowo pojawiają się nudności, ból głowy, rozbicie, gorszy sen i przejściowe nasilenie niepokoju. Większość tych objawów słabnie w ciągu pierwszych tygodni. Dłużej utrzymują się zaburzenia funkcji seksualnych i wzmożona potliwość, i to one najczęściej są powodem, dla którego pacjent chce zmienić lek.

Przy wenlafaksynie dochodzi kwestia ciśnienia tętniczego, które w wyższych dawkach wymaga kontroli. Przy pregabalinie na pierwszy plan wysuwają się senność, zawroty głowy i zwiększenie masy ciała. Buspiron bywa lepiej tolerowany, ale u części pacjentów działa zbyt słabo, a na ocenę efektu trzeba poczekać - opisujemy to w tekście jak długo czekać na efekt buspironu.

Osobno stoi ostrzeżenie z charakterystyk produktów leczniczych, wspólne dla leków przeciwdepresyjnych: w pierwszych tygodniach leczenia oraz po każdej zmianie dawki lęk, niepokój i myśli samobójcze mogą przejściowo się nasilić, najwyraźniej u osób poniżej 25. roku życia. Właśnie dlatego początek leczenia wymaga kontaktu z lekarzem, a nie samodzielnego korygowania dawki. Jeśli pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, zadzwoń pod 116 123 albo 800 70 2222 - obie linie działają całodobowo i bezpłatnie. Dla osób poniżej 18 lat jest 116 111, a gdy zagrożone jest życie, 112.

Ryzyko uzależnienia i objawy odstawienne

SSRI, SNRI i buspiron nie wywołują głodu leku ani nie wymagają zwiększania dawki dla utrzymania efektu. To realna przewaga nad benzodiazepinami i główny powód, dla którego przy leczeniu prowadzonym sięga się właśnie po nie.

Nie znaczy to jednak, że można je odstawić z dnia na dzień. Nagłe przerwanie, zwłaszcza przy paroksetynie i wenlafaksynie, potrafi wywołać zawroty głowy, wrażenia przypominające prąd przebiegający przez głowę, nudności, drażliwość i bezsenność. To objawy odstawienne, nie nawrót choroby i nie dowód uzależnienia. Zapobiega się im stopniowym zmniejszaniem dawki, a schemat ustala lekarz.

Przy pregabalinie lekarze zwracają dodatkową uwagę na wywiad w kierunku uzależnień, bo profil ryzyka jest tu inny niż przy SSRI. Ta informacja powinna paść w rozmowie sama z siebie, nawet jeśli dotyczy przeszłości sprzed lat.

Czego nowa generacja nie zmienia

Żaden z tych leków nie zadziała pierwszego dnia i żaden nie zastąpi psychoterapii. Farmakoterapia obniża natężenie objawów do poziomu, przy którym da się pracować, spać i realnie korzystać z terapii. Bez tej drugiej części nawroty po odstawieniu są częstsze.

Nie zmienia się też podstawowa zasada: dobór leku, dawki i długości leczenia należy do lekarza, który zna wywiad, listę pozostałych przyjmowanych preparatów i choroby współistniejące. Ta sama substancja u dwóch osób może wymagać zupełnie innego prowadzenia, a przy kolejnym opakowaniu rozpoczętej terapii lekarz sprawdza przede wszystkim, czy dotychczasowe leczenie przebiega bez zmian.

Najczęstsze pytania