Nerwica serca - objawy somatyczne bez choroby serca

Objawy kardiologiczne, które zgłasza pacjent

Zestaw jest powtarzalny i pacjenci opisują go bardzo podobnie: kołatanie serca, wrażenie, że serce zatrzymało się na uderzenie i ruszyło, ucisk albo kłucie w okolicy koniuszka, płytki oddech i uczucie, że powietrza jest za mało mimo swobodnego wdechu. Do tego drętwienie rąk i okolicy ust, zawroty głowy i fala gorąca.

Charakterystyczne jest to, kiedy się pojawiają. Nie w trakcie wysiłku, tylko w spoczynku: wieczorem po położeniu się, w kolejce, w korku, w windzie. Ból wysiłkowy, ustępujący po zatrzymaniu się, ma inny charakter i jest sygnałem do pilnej oceny kardiologicznej, a nie do przypisania go nerwom.

Kluczowa część mechanizmu to hiperwentylacja. Przyspieszony, płytki oddech zmienia stężenie dwutlenku węgla we krwi i sam z siebie wywołuje mrowienie palców i wokół ust, zawroty i wrażenie odrealnienia. Pacjent odczytuje te objawy jako dowód, że dzieje się coś z sercem, i oddycha jeszcze szybciej.

Co realnie mówią wyniki badań

EKG spoczynkowe to zapis kilkunastu sekund. Pokazuje, jak serce pracuje w tej chwili, a nie jak pracowało w nocy, gdy było najgorzej. Prawidłowy wynik nie jest więc dowodem, że napad się nie wydarzył, tylko informacją, że w momencie badania nie było nieprawidłowości.

Badanie Holtera odpowiada na inne pytanie: co dzieje się przez dobę i czy odczuwane kołatanie ma odpowiednik w zapisie. Bardzo częstym i mylącym wynikiem jest przyspieszenie rytmu zatokowego dokładnie w chwili, którą pacjent zapisał w dzienniczku jako napad. To potwierdza, że objaw był prawdziwy, i jednocześnie pokazuje, że rytm był prawidłowy, tylko szybszy.

Echo serca ocenia budowę i pracę mięśnia oraz zastawek. Prawidłowy wynik wyklucza konkretne przyczyny strukturalne. Nie odpowiada natomiast na pytanie, dlaczego wieczorem wraca ucisk w klatce - bo to pytanie jest po prostu z innego obszaru.

Warto zapisywać wyniki i daty. Przy kolejnej rozmowie to jedyny sposób, żeby lekarz nie musiał zaczynać diagnostyki od początku, a Ty nie przechodziłeś przez te same badania po raz trzeci. Co przygotować, rozpisaliśmy w artykule co przygotować przed konsultacją psychiatryczną.

Błędne koło lęku o serce

Schemat zamyka się w kilkanaście sekund. Pojawia się doznanie z ciała, na przykład pojedyncze mocniejsze uderzenie serca. Następuje interpretacja: to zawał. Interpretacja uruchamia reakcję układu współczulnego, więc serce faktycznie przyspiesza. Przyspieszenie zostaje odczytane jako potwierdzenie pierwszej myśli.

Koło napędzają zachowania, które wyglądają na rozsądne. Ciągłe mierzenie tętna, sprawdzanie saturacji, spanie na wznak z ręką na klatce, wyszukiwanie objawów w internecie. Każde z nich przynosi chwilową ulgę i uczy mózg, że kontrola była konieczna, więc następnym razem potrzeba jej więcej.

Drugą stroną jest unikanie. Rezygnacja z kawy, z wysiłku, z sauny, z dalszych wyjazdów. Lista miejsc i czynności uznanych za ryzykowne rośnie, a wraz z nią przekonanie, że serce jest kruche. Odbudowanie zwykłej aktywności bywa w tej sytuacji ważniejszą częścią leczenia niż jakikolwiek preparat.

Co lekarz waży przy doborze leczenia

Leki stosowane w tej sytuacji pełnią różne role i mylenie ich jest źródłem rozczarowań. Leczenie przewlekłe obniża tło lękowe i działa dopiero po pewnym czasie regularnego przyjmowania. Preparaty o działaniu doraźnym łagodzą nasilenie objawów, ale niczego nie leczą. Beta-adrenolityk, na przykład propranolol, tłumi część objawów z ciała, w tym przyspieszony rytm i drżenie - nie jest jednak lekiem przeciwlękowym i nie zmienia mechanizmu opisanego wyżej.

Beta-adrenolityk nie jest przy tym lekiem dla każdego. Preparaty tej grupy mają istotne przeciwwskazania, między innymi ze strony układu oddechowego oraz przewodzenia i częstości rytmu serca, a przy objawach opisywanych jako brak powietrza jest to pytanie, które lekarz musi zadać, zanim cokolwiek zaproponuje. Szczegółowy wykaz przeciwwskazań konkretnego preparatu znajduje się w jego charakterystyce.

Przy objawach kardiologicznych jedna informacja jest ważniejsza niż zwykle. Charakterystyka produktu leczniczego Atarax wymienia w punkcie 4.3 jako przeciwwskazanie nie tylko znane nabyte lub wrodzone wydłużenie odstępu QT, ale osobno także samą obecność znanych czynników ryzyka takiego wydłużenia: stwierdzoną chorobę układu krążenia, znaczące zaburzenia elektrolitowe, nagły zgon sercowy w rodzinie, znaczącą bradykardię oraz jednoczesne stosowanie leków wydłużających QT. Przeciwwskazaniem jest również ciąża i karmienie piersią. To jest przeciwwskazanie, a nie zalecenie ostrożności.

Osobną sprawą są interakcje. Część substancji stosowanych w leczeniu przewlekłym również wpływa na odstęp QT, więc nie każde połączenie z lekiem przeciwlękowym branym doraźnie jest możliwe. To kolejny powód, dla którego dobór należy do lekarza, a nie do porównywania ulotek we własnym zakresie.

W pierwszych tygodniach leczenia lekiem przeciwdepresyjnym oraz po każdej zmianie dawki lęk, niepokój i myśli samobójcze mogą przejściowo się nasilić, najwyraźniej u osób poniżej 25. roku życia. Ostrzeżenie to znajduje się w punkcie 4.4 charakterystyk tej grupy leków. Każde pogorszenie w tym okresie zgłasza się lekarzowi, zamiast odstawiać lek samodzielnie.

Jeśli pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, zadzwoń teraz: 116 123 dla dorosłych oraz Centrum Wsparcia 800 70 2222 działają całodobowo i bezpłatnie, dla osób do 18 lat 116 111, przy bezpośrednim zagrożeniu życia 112.

Co poza lekami zmienia obraz

Praca nad oddechem jest tutaj wyjątkowo opłacalna, bo uderza w to ogniwo mechanizmu, które sam pacjent może kontrolować. Wydłużenie wydechu względem wdechu przerywa hiperwentylację, a wraz z nią mrowienie i zawroty. Nie jest to metoda na wyleczenie lęku, tylko na odcięcie objawu, który podtrzymuje panikę.

Stopniowy powrót do wysiłku odbudowuje zaufanie do własnego serca skuteczniej niż kolejne prawidłowe badanie - pod warunkiem, że przyczyny kardiologiczne zostały wcześniej wykluczone przez lekarza. Zakres i tempo warto ustalić z lekarzem prowadzącym, zwłaszcza gdy przerwa w aktywności trwała długo.

Ograniczenie kontroli bywa najtrudniejsze. Odłożenie pulsoksymetru i rezygnacja z liczenia tętna kilka razy dziennie podnoszą napięcie na starcie i obniżają je w perspektywie tygodni. To ta sama zasada, która stoi za pracą z natręctwami, opisaną w artykule o leczeniu nerwicy natręctw.

Najczęstsze pytania