Nerwica serca - objawy i diagnostyka

Jak wygląda typowy epizod

Zaczyna się bez zapowiedzi, często w spoczynku: w kolejce, w metrze, wieczorem na kanapie. Serce nagle przyspiesza, pojawia się ucisk albo kłucie w klatce, oddech staje się płytki, dłonie drętwieją. W ciągu kilku minut objawy osiągają szczyt, a razem z nimi przekonanie, że to zawał.

Napad trwa zwykle kilkanaście minut, po czym ustępuje, zostawiając wyczerpanie i strach przed powtórką. Ten strach jest tu kluczowy, bo od tego momentu pacjent zaczyna nasłuchiwać własnego serca. Każde przyspieszenie po wejściu na schody staje się podejrzane.

Bardzo częsty scenariusz to wezwanie pogotowia i wizyta na izbie przyjęć. Wykonane badania wychodzą prawidłowo, pacjent zostaje wypisany po kilku godzinach z zaleceniem kontroli u kardiologa. Ulga trwa do następnego napadu, a przekonanie, że coś przeoczono, wraca.

Objawy zgłaszane najczęściej

Kolumna z prawej strony opisuje cechy typowe dla epizodu lękowego i nie służy do samodzielnego stawiania rozpoznania. Żaden pojedynczy objaw nie rozstrzyga - dopiero całość obrazu razem z wynikami badań pozwala lekarzowi wyciągnąć wniosek.

Dlaczego EKG i echo wychodzą prawidłowe

Badania kardiologiczne szukają uszkodzenia struktury albo zaburzenia przewodzenia. Lęk nie uszkadza mięśnia sercowego ani zastawek. Zmienia natomiast to, jak układ autonomiczny steruje rytmem serca, i jak mózg interpretuje sygnały, które z serca płyną.

Do tego dochodzi zjawisko zwiększonej uwagi kierowanej na własne ciało. Zdrowe serce w ciągu doby wykonuje szereg pojedynczych dodatkowych skurczów, których nikt normalnie nie zauważa. Osoba w stanie ciągłego czuwania wyłapuje je wszystkie i każde traktuje jako potwierdzenie choroby.

Prawidłowy wynik jest zatem informacją, a nie brakiem informacji. Pozwala przestać szukać przyczyny w sercu i zająć się leczeniem tego, co objawy generuje. Powtarzanie tych samych badań co kilka tygodni podtrzymuje natomiast przekonanie, że coś umknęło.

Kiedy trzeba wykluczyć przyczyny kardiologiczne

Rozpoznanie lękowego podłoża objawów stawia się po wykluczeniu przyczyn sercowych, a nie zamiast tego wykluczenia. Poniższe sytuacje wymagają pilnej oceny lekarskiej, także wtedy, gdy pacjent ma już rozpoznane zaburzenie lękowe i przechodził podobne napady wcześniej.

• ból w klatce piersiowej pojawiający się przy wysiłku i ustępujący po odpoczynku,
• ból promieniujący do żuchwy, barku, lewej ręki lub między łopatki, z zimnym potem i nudnościami,
• ból trwający dłużej niż kilkanaście minut i nieustępujący mimo uspokojenia,
• omdlenie lub utrata przytomności, zwłaszcza podczas wysiłku,
• duszność narastająca stopniowo od kilku dni, gorsza w pozycji leżącej,
• obrzęk jednej łydki z bolesnością, szczególnie po długiej podróży lub unieruchomieniu,
• nagła zmiana wydolności - dystans, który wcześniej przechodziłeś bez trudu, teraz zmusza do zatrzymania,
• nagły zgon sercowy u bliskiego krewnego przed 50. rokiem życia.

Przy bólu w klatce piersiowej, który nie ustępuje, dzwoń pod 112. Wezwanie pogotowia, które okaże się niepotrzebne, jest kosztem znacznie mniejszym niż przeoczony zawał. Żadna strona internetowa, ta również, nie zastąpi w tej sytuacji oceny lekarza na miejscu.

Błędne koło lęku o serce

Mechanizm jest zamknięty i sam się napędza. Przyspieszone tętno zostaje zauważone i zinterpretowane jako zagrożenie. Interpretacja uruchamia reakcję alarmową, ta jeszcze bardziej przyspiesza tętno i pogłębia oddech. Hiperwentylacja daje mrowienie i zawroty, które potwierdzają wrażenie, że dzieje się coś groźnego.

Do tego dochodzą zachowania zabezpieczające: mierzenie pulsu kilkanaście razy dziennie, rezygnacja z wysiłku, unikanie wychodzenia samemu, noszenie leków w kieszeni. Każde z nich przynosi chwilową ulgę i utrwala przekonanie, że bez tego zabezpieczenia stałoby się nieszczęście. Po kilku miesiącach lista ograniczeń bywa dłuższa niż lista objawów.

Przerwanie tego koła jest właściwym celem leczenia. Chodzi o to, żeby przyspieszone tętno przestało być odbierane jako sygnał zagrożenia, a nie o to, żeby serce nigdy nie przyspieszało.

Postępowanie: co faktycznie pomaga

Punktem wyjścia jest psychoterapia, przede wszystkim poznawczo-behawioralna, z pracą nad interpretacją objawów z ciała i stopniowym wycofywaniem zachowań zabezpieczających. Farmakoterapia dochodzi wtedy, gdy objawy są nasilone albo utrudniają codzienne funkcjonowanie.

Sama farmakoterapia biegnie tu dwutorowo. Trzon stanowi leczenie zaburzenia lękowego preparatami przyjmowanymi codziennie, najczęściej z grupy SSRI, rzadziej opipramolem albo buspironem; hydroksyzyna bywa dołączana doraźnie. Osobną pozycją jest propranolol, beta-bloker, który w Rejestrze Produktów Leczniczych figuruje między innymi jako Propranolol WZF w postaci tabletek 10 mg i 40 mg, z kategorią Rp. Sięga się po niego wtedy, gdy najbardziej dokuczają objawy z ciała - drżenie i kołatanie - bo tłumi je szybciej, niż leczenie podstawowe zdąży obniżyć sam lęk. Nie jest to jednak lek dla każdego: beta-blokery mają istotne przeciwwskazania, między innymi ze strony układu oddechowego i przewodzenia w sercu, więc decyzja należy wyłącznie do lekarza.

Przy lekach przeciwdepresyjnych obowiązuje ostrzeżenie z charakterystyk produktów leczniczych: w pierwszych tygodniach leczenia oraz po każdej zmianie dawki lęk, niepokój i myśli samobójcze mogą przejściowo się nasilić, najwyraźniej u osób poniżej 25. roku życia. Ten okres wymaga kontaktu z lekarzem, a nie samodzielnego korygowania dawki. Jeśli pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, zadzwoń pod 116 123 albo 800 70 2222 - obie linie działają całodobowo i bezpłatnie. Dla osób poniżej 18 lat jest 116 111, a gdy zagrożone jest życie, 112.

Pomaga też uporządkowanie kofeiny, nikotyny i snu, bo wszystkie trzy bezpośrednio wpływają na tętno i na próg, przy którym uruchamia się reakcja alarmowa. Pełną mapę objawów, które mogą towarzyszyć napadom, opisujemy na stronie objawy nerwicy.

Co przygotować przed rozmową z lekarzem

Najbardziej przydatny jest zapis kilku ostatnich epizodów: data, pora dnia, co działo się bezpośrednio przedtem, jak długo trwał napad, co go przerwało. Do tego wyniki wykonanych badań z datami, lista wszystkich przyjmowanych leków i preparatów bez recepty oraz informacja o ilości kawy i napojów energetycznych w ciągu dnia.

Warto też opisać, z czego już zrezygnowałeś przez objawy - z siłowni, z jazdy autem, z samotnych wyjść. To właśnie ta lista pokazuje lekarzowi skalę problemu lepiej niż opis samego napadu. Jak przebiega taka rozmowa i czego lekarz w tym trybie nie rozpocznie, opisujemy na stronie konsultacja psychiatryczna online.

Najczęstsze pytania