Nerwica żołądka - objawy i postępowanie

Jak to wygląda w praktyce

Najczęstszy scenariusz zaczyna się rano. Jeszcze przed wyjściem z domu pojawia się ucisk w nadbrzuszu, potem nudności, czasem konieczność szybkiego skorzystania z toalety. W weekend albo na urlopie objawy słabną lub znikają, a w poniedziałek wracają. Sam pacjent często zauważa tę zależność później niż jego rodzina.

Drugi typowy obraz to uczucie kuli w gardle i przekonanie, że jedzenie stoi w przełyku, mimo że połykanie przebiega bez przeszkód. Trzeci to napięcie brzucha i wzdęcia narastające w ciągu dnia, największe wieczorem, ustępujące po nocy.

Wspólną cechą jest reagowanie na stres i brak związku z konkretnym pokarmem. Pacjent zwykle zdąży wykluczyć z diety kilka produktów, bez trwałej poprawy, co dokłada frustrację do listy dolegliwości.

Typowe dolegliwości

Prawa kolumna zbiera cechy typowe dla podłoża czynnościowego. Nie służy do samodzielnego rozpoznania, bo choroba organiczna i zaburzenie lękowe mogą występować u tej samej osoby równocześnie i wtedy obraz się miesza.

Oś jelitowo-mózgowa, czyli dlaczego brzuch reaguje na stres

Przewód pokarmowy ma własną, gęstą sieć nerwową, która pozostaje w stałej dwustronnej łączności z mózgiem. Ta łączność działa w obie strony: stan emocjonalny wpływa na motorykę jelit, wydzielanie i napięcie mięśniówki, a sygnały z jelit wpływają na samopoczucie.

W stanie mobilizacji organizm odsuwa trawienie na dalszy plan. Żołądek opróżnia się wolniej, jelito grube pracuje szybciej, a próg odczuwania bodźców z brzucha się obniża. Rozciągnięcie jelita, które u innej osoby przejdzie niezauważone, tutaj zostaje odebrane jako ból. Zjawisko to nazywa się nadwrażliwością trzewną.

Do tego dochodzi mechanika oddechu. Przy lęku oddech staje się płytki i szybki, częściej połykane jest powietrze, a przepona pracuje inaczej. Efektem są odbijanie, uczucie pełności i wzdęcia, dla których nie da się znaleźć przyczyny w żadnym badaniu obrazowym.

Diagnostyka różnicowa - czego nie wolno przypisać nerwicy

Rozpoznanie czynnościowego podłoża stawia się po wykluczeniu chorób organicznych. Do wykluczenia zwykle wchodzą choroba wrzodowa i zakażenie Helicobacter pylori, celiakia, nietolerancje pokarmowe, choroby zapalne jelit, choroby tarczycy oraz zaburzenia gospodarki wapniowej. Zakres badań ustala lekarz na podstawie obrazu, a nie długości listy dolegliwości.

Poniższe objawy nie należą do obrazu zaburzenia czynnościowego i wymagają pilnej oceny lekarskiej niezależnie od tego, jak długo pacjent zmaga się ze stresem.

• krew w stolcu albo czarne, smoliste stolce,
• wymioty krwią lub treścią przypominającą fusy od kawy,
• chudnięcie bez zmiany diety,
• trudność w przełykaniu, która narasta, albo ból przy przełykaniu,
• ból budzący w nocy i biegunka wybudzająca ze snu,
• gorączka, niedokrwistość, wyczuwalny opór w brzuchu,
• pierwsze wystąpienie objawów po 45. roku życia,
• rak przewodu pokarmowego lub choroba zapalna jelit u bliskich krewnych.

Te sygnały nie są objawem nerwicy i nie ustąpią po leczeniu przeciwlękowym. Sposób, w jaki objawy z ciała układają się w całość, opisujemy szerzej na stronie objawy nerwicy.

Związek z zespołem jelita drażliwego

Nerwica żołądka i zespół jelita drażliwego to nie są synonimy, choć bardzo często idą w parze. Zespół jelita drażliwego jest rozpoznaniem gastroenterologicznym stawianym według ustalonych kryteriów. Zaburzenie lękowe jest rozpoznaniem psychiatrycznym. Jedna osoba może mieć oba, a wtedy leczenie prowadzi się dwutorowo.

Praktyczna konsekwencja jest taka, że sama dieta rzadko rozwiązuje problem, jeśli w tle stoi nieleczony lęk, i odwrotnie - samo leczenie lęku nie usunie dolegliwości, jeśli nierozpoznana pozostaje choroba przewodu pokarmowego. Dlatego oba tory prowadzi się równolegle, a nie po kolei.

Postępowanie

Postępowanie biegnie trzema torami naraz. Psychoterapia, przede wszystkim poznawczo-behawioralna, pracuje nad interpretacją sygnałów płynących z brzucha. Farmakoterapia wchodzi wtedy, gdy objawy utrudniają pracę, jedzenie albo sen. Leczenie objawowe ze strony gastroenterologa, na przykład preparaty rozkurczowe, dobierane jest niezależnie od leczenia lęku i nie zastępuje żadnego z pozostałych torów.

Sam lęk leczy się preparatami przyjmowanymi codziennie: najczęściej z grupy SSRI, czasem opipramolem lub buspironem, a hydroksyzyna bywa dokładana doraźnie. Wszystkie mają w Rejestrze Produktów Leczniczych kategorię Rp. Przegląd grup i ich ról znajdziesz na stronie leki uspokajające na receptę.

W tej akurat grupie pacjentów początek leczenia bywa szczególnie zniechęcający, bo nudności i dolegliwości brzuszne należą do typowych objawów pierwszych dni terapii. Objaw, który sprowadził pacjenta do lekarza, na starcie potrafi więc chwilowo się nasilić. To najczęstszy powód przedwczesnego odstawienia leku przy dolegliwościach brzusznych, a o dalszym postępowaniu decyduje lekarz prowadzący, nie sam pacjent.

Przy lekach przeciwdepresyjnych obowiązuje ostrzeżenie z charakterystyk produktów leczniczych: w pierwszych tygodniach leczenia oraz po każdej zmianie dawki lęk, niepokój i myśli samobójcze mogą przejściowo się nasilić, najwyraźniej u osób poniżej 25. roku życia. Dlatego początek leczenia prowadzi się w kontakcie z lekarzem, a dawki nie zmienia się samodzielnie. Jeśli pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, zadzwoń pod 116 123 albo 800 70 2222 - obie linie działają całodobowo i bezpłatnie. Dla osób poniżej 18 lat jest 116 111, a gdy zagrożone jest życie, 112.

Co zmienić w codziennym rytmie

Zmiany stylu życia nie zastępują leczenia, ale wyraźnie obniżają próg, przy którym objawy się uruchamiają. Najbardziej opłacalne są regularne pory posiłków, ograniczenie kawy i alkoholu, uporządkowany sen oraz ruch, nawet w postaci codziennego spaceru.

Osobno warto wymienić dwie rzeczy, które pacjenci robią odruchowo i które zwykle szkodzą: kolejne eliminacje z diety bez rozpoznanej nietolerancji oraz codzienne sprawdzanie objawów w internecie. Pierwsze zawęża jadłospis i pogarsza odżywienie, drugie podtrzymuje czujność, która sama w sobie nasila dolegliwości.

Najczęstsze pytania