Nerwica żołądka - jak ją leczyć

Objawy ze strony przewodu pokarmowego

Najczęściej zgłaszane są cztery grupy dolegliwości: ucisk lub pieczenie w nadbrzuszu bez związku z posiłkiem, uczucie pełności po kilku kęsach, nudności poranne bez wymiotów oraz naprzemienne biegunki i zaparcia. Do tego dochodzą wzdęcia, przelewanie i skurcze pojawiające się przed sytuacjami odbieranymi jako stresujące.

Wyróżnikiem jest rytm dobowy i sytuacyjny, a nie sam rodzaj objawu. Dolegliwości narastają rano przed wyjściem z domu, przed spotkaniem, przed podróżą, a znikają w weekend albo na urlopie. Ból wybudzający ze snu, spadek masy ciała, gorączka, krew w stolcu, wymioty treścią przypominającą fusy albo niedokrwistość do tego obrazu nie należą i wymagają diagnostyki, zanim ktokolwiek pomyśli o nerwach.

Ważne rozróżnienie na wejściu: prawidłowa gastroskopia mówi o stanie błony śluzowej, a nie o tym, jak żołądek się kurczy i jak odbierane są bodźce z jego wnętrza. Można mieć nienaganny obraz endoskopowy i realny ból, bo za dolegliwości odpowiada zaburzona motoryka i nadwrażliwość trzewna, których endoskop nie widzi.

Związek z zespołem jelita drażliwego

Zespół jelita drażliwego i objawy określane jako nerwica żołądka mocno się przenikają. W obu przypadkach badania obrazowe i laboratoryjne wychodzą prawidłowo, a mechanizmem jest nieprawidłowa czynność przewodu pokarmowego i obniżony próg odczuwania bodźców z jego wnętrza. To dlatego u części pacjentów rozpoznanie jest jedno, a objawy obejmują i żołądek, i jelita.

Praktyczna konsekwencja jest taka, że leczenie bierze się z obu porządków. Z jednej strony postępowanie dietetyczne i leki działające na motorykę, z drugiej leczenie lęku. Wybór proporcji zależy od tego, co dominuje w obrazie u konkretnej osoby, i jest decyzją lekarza po zebraniu wywiadu.

Warto też wiedzieć, dlaczego przy dolegliwościach jelitowych bywają stosowane leki kojarzone z psychiatrią. Nie chodzi o to, że objawy są wymyślone, tylko o to, że te same przekaźniki uczestniczą w przewodzeniu bodźców z jelit. Rozpoznanie zaburzenia czynnościowego nie jest orzeczeniem, że pacjent nic nie czuje. Szerzej o tym, jak układ autonomiczny wytwarza objawy z kilku narządów naraz, piszemy w artykule nerwica wegetatywna - co to znaczy.

Leczenie: dwa tory, dwie różne role

Tor objawowy działa na brzuch. Należą do niego leki rozkurczowe, preparaty wpływające na motorykę, a przy współistnieniu refluksu również leki hamujące wydzielanie kwasu. Ich zadaniem jest przerwanie dolegliwości, a nie usunięcie ich przyczyny.

Najczęstsze rozczarowanie bierze się z tego toru. Pacjent z uciskiem w nadbrzuszu sięga po lek na zgagę i nie odczuwa poprawy, bo problemem nie było wydzielanie kwasu. Leki z tej grupy pomagają, gdy jest co hamować; przy dolegliwościach czynnościowych bywają nieskuteczne mimo prawidłowego stosowania.

Tor przyczynowy zajmuje się lękiem. Tutaj efekt buduje się tygodniami i nie da się go ocenić po kilku dawkach. Zestawienie leków stosowanych w tej roli opisaliśmy szerzej na stronie leki na nerwicę nowej generacji.

W pierwszych tygodniach leczenia lekiem przeciwdepresyjnym oraz po każdej zmianie dawki lęk, niepokój i myśli samobójcze mogą przejściowo się nasilić, a ostrzeżenie to jest najwyraźniejsze u osób poniżej 25. roku życia i zapisane w punkcie 4.4 charakterystyk tych leków. Pogorszenie zgłasza się lekarzowi, zamiast odstawiać lek samodzielnie.

Jeśli pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, zadzwoń teraz. Telefon zaufania dla dorosłych 116 123 i Centrum Wsparcia 800 70 2222 działają całodobowo i bezpłatnie, dla osób do 18 lat 116 111, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia 112.

Osobna uwaga dla osób z chorobami układu krążenia. Charakterystyka produktu leczniczego Atarax wymienia w punkcie 4.3 jako przeciwwskazanie zarówno znane wydłużenie odstępu QT, jak i samą obecność jego czynników ryzyka, w tym stwierdzoną chorobę układu krążenia, a także ciążę i karmienie piersią. To informacja, którą warto podać w wywiadzie samemu.

Zmiany w stylu życia, które faktycznie coś dają

Największą zmianę robi rytm jedzenia, a nie kolejne wykluczenie z jadłospisu. Regularne posiłki o stałych porach, mniejsze objętościowo, jedzone bez ekranu i bez pośpiechu, zmniejszają uczucie pełności i skurcze skuteczniej niż eliminacja kolejnego produktu z listy podejrzanych.

Warto zawęzić listę używek, zanim zawęzi się listę pokarmów. Alkohol, duże ilości kofeiny i nikotyna nasilają zarówno objawy z brzucha, jak i sam lęk, a wycofanie ich jest odwracalne i nic nie kosztuje.

Dzienniczek objawów prowadzony przez dwa tygodnie jest tu bardziej użyteczny niż w większości innych dolegliwości. Wystarczą trzy kolumny: co jadłeś, co się działo w tym dniu, jakie były objawy i o której. Po dwóch tygodniach widać powiązania, których z pamięci nie widać, i jest to najlepszy materiał na rozmowę z lekarzem.

Ruch działa na obie strony problemu naraz: usprawnia pasaż jelitowy i obniża napięcie. Nie chodzi o trening, tylko o regularność - codzienny spacer wykonany faktycznie bije plan biegania odkładany na poniedziałek.

Dieta z ograniczeniem fermentujących węglowodanów bywa stosowana przy zespole jelita drażliwego, ale jest wymagająca i nie nadaje się do prowadzenia w nieskończoność ani do stosowania na oko. Jeśli chcesz iść tą drogą, ustal ją z lekarzem albo dietetykiem, zamiast wycinać kolejne grupy produktów samodzielnie.

Kiedy nie zwlekać z kontaktem z lekarzem

Objawy, których nie wolno przypisywać nerwom, wypisaliśmy wyżej i warto je powtórzyć: krew w stolcu lub czarne stolce, wymioty treścią przypominającą fusy, niezamierzony spadek masy ciała, ból wybudzający w nocy, gorączka, trudności z połykaniem oraz niedokrwistość w badaniach. Każdy z nich jest wskazaniem do diagnostyki, a nie do leczenia lęku.

Do tego dochodzi sytuacja mniej oczywista: objawy, które trwają od dawna, ale nagle zmieniły charakter. Zmiana schematu, do którego pacjent zdążył się przyzwyczaić, jest sama w sobie powodem do ponownej oceny.

Najczęstsze pytania