Silna nerwica - objawy somatyczne

Objawy mięśniowo-szkieletowe

Napięcie mięśniowe jest najbardziej niedocenianym objawem lęku, bo nie wygląda na objaw psychiczny. Utrzymuje się miesiącami i daje ból karku, sztywność barków, ból między łopatkami i bóle głowy typu opasującego, opisywane jako obręcz albo ciasny kask. Pacjent szuka przyczyny w kręgosłupie, a badania obrazowe wykazują co najwyżej zmiany, które nie tłumaczą nasilenia dolegliwości.

Osobny wątek to szczęka. Zaciskanie zębów w ciągu dnia i zgrzytanie w nocy prowadzi do bólu okolicy stawu skroniowo-żuchwowego, przeskakiwania przy otwieraniu ust i porannego bólu głowy zaczynającego się od skroni. Bardzo często pierwszą osobą, która to zauważa, jest dentysta, widząc starte powierzchnie zębów.

Do tej grupy należą też drżenie rąk nasilające się przy obserwacji, uczucie ciężkich albo watowatych nóg, drganie powieki oraz ból w klatce piersiowej pochodzenia mięśniowego - nasilający się przy ucisku i przy głębokim wdechu, a nie przy wysiłku. Ten ostatni bywa mylony z objawem sercowym i opisaliśmy go szerzej w artykule o nerwicy serca.

Jeden mechanizm wyjaśnia większość z nich. Mięsień utrzymywany w skurczu przez wiele godzin sam staje się źródłem bólu, a ból wzmaga napięcie. Rozluźnienie nie następuje w nocy, bo sen przy nasilonym lęku jest płytki, dlatego rano bywa gorzej niż wieczorem.

Objawy neurologiczne

Ta grupa najbardziej niepokoi, bo przypomina objawy chorób neurologicznych. Zawroty głowy o charakterze niestabilności, uczucie chwiania się przy prawidłowej próbie równowagi, mroczki przed oczami, drętwienie i mrowienie palców oraz okolicy ust, uczucie ciała obcego w gardle utrudniające przełykanie śliny, a przy tym pełna swoboda jedzenia.

Duża część z nich ma bardzo prozaiczną przyczynę: przyspieszony, płytki oddech. Hiperwentylacja zmienia stężenie dwutlenku węgla we krwi i wywołuje mrowienie, zawroty oraz uczucie odrealnienia. Objaw jest realny, a mechanizm nie ma nic wspólnego z uszkodzeniem układu nerwowego.

Osobno warto wymienić derealizację i depersonalizację, czyli wrażenie, że otoczenie jest jak za szybą albo że obserwuje się siebie z boku. Dla pacjenta to najbardziej przerażający objaw z całej listy, bo bywa odczytywany jako początek choroby psychicznej. W przebiegu nasilonego lęku pojawia się często i mija razem z opadnięciem napięcia.

Warto tu jedno zastrzeżenie. Objawy neurologiczne trwałe, jednostronne, postępujące albo połączone z zaburzeniem mowy, opadaniem kącika ust czy niedowładem nie mieszczą się w tym obrazie i wymagają pilnej oceny lekarskiej, nie przypisania nerwom.

Objawy skórne

Skóra reaguje na napięcie szybciej niż większość narządów i robi to w kilku wzorcach. Nadmierna potliwość dłoni, stóp i okolic pachowych, nasilająca się dokładnie wtedy, gdy zależy nam, żeby nie wystąpiła. Nagłe zaczerwienienie twarzy i szyi. Świąd bez wysypki, najczęściej wieczorem, kiedy nie ma już czym zająć uwagi.

Druga grupa to zaostrzenia chorób, które pacjent ma od dawna. Wyprysk, łuszczyca i trądzik różowaty reagują na okresy przeciążenia i wracają w seriach, mimo niezmienionego leczenia miejscowego. To nie jest dowód, że choroba jest wywołana nerwami, tylko że przebieg zależy również od nich.

Trzecia grupa dotyczy zachowań, a nie samej skóry. Obgryzanie skórek, skubanie i drapanie zdrowej skóry, wyrywanie włosów. Wykonywane niemal automatycznie, przynoszą chwilową ulgę i przez to się utrwalają, a widoczne uszkodzenia skóry są tu skutkiem, nie przyczyną. Mechanizm jest bliski temu, który napędza natręctwa, opisanemu w artykule o leczeniu nerwicy natręctw.

Granica, przy której szuka się innej przyczyny

Rozpoznanie zaburzenia lękowego stawia się po wykluczeniu przyczyn somatycznych, a nie zamiast diagnostyki. Nie chodzi o wykonanie wszystkich możliwych badań, tylko o te, które tłumaczą podobny obraz objawów - a ich zakres wyznacza lekarz po zebraniu wywiadu.

Do tego dochodzi wywiad, który często wyjaśnia więcej niż badania: przyjmowane leki i suplementy, ilość kofeiny, alkohol, dopalacze i napoje energetyzujące, praca zmianowa oraz preparaty odchudzające. Wszystkie potrafią wywołać objawy nieodróżnialne od lękowych.

Objawy, które wykluczają szybkie przypisanie lękowi, są krótkie do wymienienia i warto je znać: utrata przytomności, drgawki, nagły jednostronny niedowład lub zaburzenie mowy, spadek masy ciała bez zmiany nawyków, gorączka utrzymująca się bez wyjaśnienia, ból wybudzający ze snu oraz każdy objaw postępujący z tygodnia na tydzień.

Jeśli nasilenie objawów rośnie, a do tego pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, nie czekaj na termin wizyty. Telefon zaufania dla dorosłych 116 123 oraz Centrum Wsparcia 800 70 2222 działają całodobowo i bezpłatnie, dla osób do 18 lat 116 111, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia 112.

Dlaczego objawy są prawdziwe mimo prawidłowych wyników

Prawidłowy wynik badania nie znaczy, że dolegliwość jest wymyślona. Znaczy, że badanie nie znalazło uszkodzenia narządu - a objawy lękowe nie biorą się z uszkodzenia, tylko z nadmiernie i długo utrzymywanej reakcji układu nerwowego, której żadne badanie obrazowe nie pokaże.

To rozróżnienie ma praktyczny skutek. Kolejne badanie tej samej okolicy rzadko przynosi trwałą ulgę, bo nie odpowiada na pytanie, które faktycznie dręczy pacjenta. Ulga po prawidłowym wyniku trwa zwykle kilka dni, po czym wraca podejrzenie, że coś przeoczono - i to jest dobry moment, żeby zmienić kierunek postępowania zamiast zlecenia.

Najczęstsze pytania